Литературон-аивадон æмæ æхсæнадон-политикон æрвылмæйон журнал

Menu
Menu
ÆРЫГÆТТЫ СФÆЛДЫСТАД

ЦОКОЛАТЫ Катеринæ

Райгуырд 1991 азы Таджикистаны. Поэзийы фыццаг къахдзæфтæ кæнын райдыдта, Хъæдгæроны астæуккаг скъолайы ма куы ахуыр кодта, уæд, уый фæстæ та – Беслæны. Фыццаг фыста уырыссаг æвзагыл, уый фæстæ – иронау. Каст фæцис ЦИПУ-йы ирон филологийы факультет. «Уым ирон дзырд ссис мæ хуыздæр æмбал. Уый зоны зæрдæйы фæндтæ, сагъæстæ, бæллицтæ æмæ сæ æргом кæны. Мæ бæллиц у, цæмæй скифты, сæрмæтты, аланты кад æмæ намыс ирон дзырды фарн дардыл тауа. Цæмæй йæ рæсугъд зæлтæ хуры тынау фæндаг ссарой адæмы зæрдæтæм, æмæ нæ чысыл бæстæ йе ‘взаджы иугæнæг тых банкъара. Мæ цард профессионалон музыкæимæ куы сбастон, уæд арфдæр банкъардтон, ирон дзырдыл зарæджы базыртæ кæй разайы», – зæгъы Катеринæ.
Æмдзæвгæтæ фыссынæй уæлдай Катеринæ, куыд сæрæн ирон чызг, афтæ дæсны у цыллæхызтæ бийынмæ æмæ хæрдгæбыдтæ кæнынмæ дæр. Уыцы дæсныйадыл аивады тыгъдад «Портал»-ы ахуыр кæны фæсивæды. Йæ зæрдæйæн адджын сты ирон зарджытæ: фæкæнынц сæ чызджытимæ цыллæхызтæ бийгæйæ. Уыцы рæстæг цыма нæ рагфыдæлтæ зарæджы зæлтæй немæ фæдзурынц, афтæ йæм фæкæсы. Поэзийы сусæгдзинæдтæ йын амыдта Джыккайты Шамил, Ирон къухмийы хъуыддаг та – Дауыраты Зæлинæ.

ХУРЫ ТЫН – МÆ УАРТ

Ирон чызг амазонкæ уыд кæддæр,
Нæрæмон скифты кадæмсæр, æнæрцæф.
Йæ фарны зынг нæ цæрæнтæм æрхæццæ,
Мынæг нæ уадзы артдзæсты цæхæр.

Мæ зæрдæ ахсы минмырон æвзаг–
Уый тохы кадæг туджы цады бахсыст.
Нырма мæ фатдон сагъадахъ нæ басгуыхт,
Фæлæ уæддæр хæрзиуджытæй у дзаг.

Хæссы дзырдамонд удвæллойы хъарм,
Нæ зæххыл тауы уарзт æмæ æфсарм,
Фæлывд æмæ хæрам нæ кæны зонгæ.

Хæцын æвзыгъд, у хуры тын мæ уарт.
Фыдохы ныхмæ цыргъ кæнын мæ кард.
Æз дæн алайнаг, æз дæн амазонкæ!
2016

Кæсын дарддæр

* * *

Зымæг урс-урсид нымæтæй зæхх æрæмбæрзта,
Рог тъыфылтæй сонт ныхæсты фæд æрæмбæхста.
Æз, мæ худгæ хур, дæ уындмæ уалдзæгау кæсын.
Дидинджыты баст дæ номыл зæрдæйы хæссын.

Арвы риу цæхæрæфтыдæй рухс кæндзæни мæй.
Фервæздзæн мæ дзæгъæл дуне сагъæсты фæлмæй.
Стъалы-фæрдгуыты рæдзæгъдтæй фарн йæ хал кæны.
Найы сæ æхсыры цадау миты хъæпæны.

У мæ къонайы рæбын æнæ дæу ихын галуанау.
Дымгæйы къуыззитт мæ хъустыл уайы айуанау.
Цæй-ма, ныр кæм дæ, цы фæдæ? Къухты хъарм фæцыд.
Ихæн сифтыгъта йæ фæттæ. Тагъд фæкæн дæ цыд.
2016

РÆСТДЗИНАДЫ ФИДИУÆГ

У цард æнусон тох, рæстаг æвзарæн.
Рæстæджы рохтыл хуры тын хæцы.
Фæцудæн нæй ирон лæджы æхсарæн –
Æвзæрдзинад йæ сау марджы мæцы.

Нæртон фæтæг! Уæндон æмæ æргомæй
Ныфсхаст хæстонау – хотыхджын дæ дзырд.
Рæстдзинадмæ куывтай йæ сыгъдæг номæй,
Йæ фисынтыл бæрзонд кæны дæ цырт.
2011

ФÆЗЗÆГ

Аргъауæй æрцыдтæ ды нæ бæстæм,
Бурæрфыг, сызгъæринбазыр фæззæг.
Айтыгъдтæ нæ быдыртыл, уæлвæзтыл.
Зымæгмæ фæуагътай уал дæ уæзæг.

Æмæ дын «æгас цуай» зарынц мæргътæ,
Бæлæстæ ныллæг кувынц сæ сæртæй.
Дымгæ зилы рог кафты æврæгътæ.
Худы хур йæ къæбицы къæсæртæй.

Уарзон зæлтæ цинæфсæст мæйдары
Аныгъуылынц уæлдæфы уылæнты.
Демæ ризгæ уд æнцойад ары,
Райы æрдз алæмæты кæлæнты
2015

ИЛАТЫ Темырæн

ДЫУУАДÆСТÆНОН

Ныллæг къæлæтджыныл куы ‘рбады
Æвзонг фæндырдзæгъдæг Темыр,
Уæд кадæг бацæуы йæ рады,
Уæд фесты ‘гас дуне æмыр.

Æрвиты рагфыдæл фæдонтæм
Фарн æмæ амондыл фæдзæхст.
Фæндыры зæл фæстаджы бонтæм
Зæрдæйы тæгтыл у нывæст.

Цы тыхæй рафтыди дæ сæвзæрд,
Сырдоны хъарæджы фæлдыст?..
Мыггагмæ азфыстау фæлæзæрд
Зæлгæ æрвыстæджы фæлыст.

Дыууадæс тæныл ‘нусты арфæй
Уый махмæ дард балцы фæцыд,
Цæмæй ызнæт дугæн йæ тарфæй
Дзыллæйыл кала рухсы цъыртт.

Цæмæй Аланыстоны сæрмæ
Зæрин хур циндзæстæй кæса,
Сæрибар стъалыты бæрзæндмæ
Нæртон дзырд кады ном хæсса.
2015

МЫСÆН БОНЫ

Азтæ згъорынц, уромæг сæ нæй,
Дугъон бæхтау аивгъуыдтой цаутæ.
Бастъæла, кæй дзæмбыты фыдæй
Скодта мад йæ буц хъæбултыл саутæ.
Дæ-дæ-дæй! – уынæргъы Иры зæрдæ,
Терчы дон цæстысыгау лæдæрсы.
Царæфтыд æдзард хуртæй-нæ сæртæ,
Дидинтæ æнусон мæр æмбæрзы…
Цæр, мæ бæстæ, алцæмæн фæразон,
Фидар лæуу фыдрыст æмæ фыдмастæн.
Арв дæ сæрмæ макуы уæд мылазон,
Царды зарæг ма аскъуынæд, уастæн…
2015

* * *

Фæззыгон дыдзы хур мæ тавы,
Сызгъæрин нывтæй зæрдæ райы.
Бæласы сыфтæр дымгæ давы,
Йæ размæ Терк хъæлдзæгæй уайы.

Мæ рæзты сауæрфыг æруади,
Йæ цæсгом цины цæхæр калы.
Йæ риуы райхæлди сырх уарди,
Уыдтæн æз дæр кæддæр йæ кары…

ÆРЫГÆТТЫ ÆРМДЗÆФ

ГАСАНТЫ Валери

Ирон æвзаг æцæгæйдæр мады ад кæмæн кæны, йæ цард æмæ йын йæ зонд чи не ΄вгъау кæны, уыдонæй у УФ-йы Журналистты цæдисы уæнг, Колыты Аксойы премийы лауреат Гасанты Валери.

Уый райгуырд 1985 азы 22 июлы. 2003 азы каст фæци Нигеры ном хæссæг Дзæуджыхъæуы 1-æм астæуккаг скъола. Уыцы аз бацыд Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университеты ирон филологийы факультетмæ æмæ йæ хорз бæрæггæнæнтимæ фæци 2008 азы. Кусын райдыдта Паддзахадон телерадиокомпани «Алани»-йы сæрмагонд равдыстыты редакторæй.

Валери ма æртыккæгæм къласы ахуыр кодта, афтæмæй ныффыста йæ фыццаг æмдзæвгæ. Фæстæдæр ын рацыд газет «Рæстдзинад». Уæдæй фæстæмæ фæцалх æмдзæвгæтæ фыссыныл. Ноджы ма йæ ирон æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæг Гусаты Еленæ разæнгард кодта чысыл уацтæ фыссынмæ дæр. Уæдæй фæстæмæ Гасаны-фырт æмгуыст кодта газеттæ «Слово» æмæ «Стыр Ныхас»-имæ.

Университеты ахуыр кæнгæйæ, литературон сфæлдыстады домæнтæ куы базыдта, уæд йе ΄мдзæвгæты хæрзхъæддзинад зынгæ фæнывылдæр. Йæ уацмыстæй йын иу-къордæн композитортæ Кокайты Барис æмæ Моргуаты Юри ныффыстой музыкæ.

Ацы аз рухс федта йе ΄мдзæвгæты хицæн æмбырдгонд «Мæ уды зарæг». Мыхуыр дзы кæнæм цалдæр.

ХУЫЦАУМÆ КУРДИАТ

Хуыцауы фарнæй хайджын ут кæддæрид…
Йæ номы рухс уæ базырджын кæнæд,
Уæ курдиæттæ йыл алкæддæр æмбæлæнт,
Йæ уаз фæлгонц уæ удты-иу цæрæд!
Куы æрцæрид фæллад зæххыл дæ барад,
Уæд нал уаид тыхгæнджытæ бæстыл,
Ныффидар уаид адæмты ΄хсæн уарзтад,
Ныккæсид хур нæ дзыллæйыл, мæныл!
О, Стыр Хуыцау, лæгъстæгæнгæ дæ курын,
Нæ дзыллæйæн рæстаг тæрхон скæн,
Нæ Иры намыс ма бауадз фæцудын,–
Куы нал æййафид худинаг нæ сæр.
О, Дунедарæг, курын дæ лæгъстæйæ,
Нæ Ирыстон, нæ дзыллæ сты дæ бар,
Куыд нал цæрæм, æнæгъдау ми быхсгæйæ,
Нæ уарзты монцæн ахæм фарн ссар!

Кæсын дарддæр

* * *

Кæмæндæр хур дæн,
Кæмæндæр – гæды,
Кæйдæр та бынтондæр
Мæ адзал фæнды.
Ма тыхсут, дзурут,
Куыдфæнды мæ фаут,
Мæ уд мын, мæ зæрдæ
Уæ дзырдæй нæ марут.
Мæнæн у мæ ныхас,
Мæ зæрдæ æргом,
Нæ Ирæн лæггадæй
Мæ уд у æрвон!

ХЪÆЛДЗÆГ УАЙДЗÆФТÆ
(Адæмон зарæджы мотивыл)

Уалæ нын хохы Джимара,
Сæ уæлхæдзæртты – хуртуан тыд,
Ацы зарæг уæ чи зара,
Уый нал фæкæндзæн сонт рæдыд.

Сымси дукани адавта,
Ныр ахæстоны баддзæни,
Ахæм хъуыддаг ма чи хъава,
Йæ бынат уым ссардзæни.

Арахъхъ нуазгæ йæ рацахстой
Нæ сыхаг лæг Уæхтæнæджы,
Æмæ йæ карзæй бафхæрдтой,–
Уый та нæ уыд хуымæтæджы.

Чырæг телефон балхæдтон,
Нæ дзы æфсæдын дзурынæй,
Фæлæ мæ сæр куы бахъуыди
Æфстау æхцатæ курынæй.

Заманхъулы æнусон цад
Рæстæджы уæзæй басур и,
Кæмæ не ‘рхауди уайдзæфы рад,
Фырхудæгæй уый басур и.

Уалæ нын хохы Джимара,
Сæ уæлхæдзæртты – хуртуан тыд,
Ацы зарæг уæ чи зара,
Уый нал фæкæндзæн сонт рæдыд.

* * *

Хуры тын куы нал кæсы мæ уатмæ,
Кæд, мыййаг, фæтæргай ис мæнмæ,
Кæд кæсы æнхъæлмæ уый мæ уарзтмæ,
Мад, цыма йæ хъæбулмæ хъæмæ.

Хуры тын, æркæс-ма, цæй, мæ уатмæ,
Бафтау мын мæ удцырыныл зынг,
О, тæхуды, хуры тынтыл батай,
Хуры тынтыл баруайæд дæ цин…

ÆРЫГÆТТЫ ÆРМДЗÆФ

БЕТЕТЫ Фатимæ

Ирон дзырд, ирондзинад йæ зæрдæйы рæбинаг кæмæн сты, уыцы арфæйаг кæстæртæй иу у Бететы Фатимæ. Райгуырд 1994 азы Æрыдоны. Æмдзæвгæтæ фыссын райдыдта, æртыккæгæм къласы куы ахуыр кодта, уæд. Каст фæцис ЦИПУ-йы ирон филологийы факультет. Уым ноджы тынгдæр райхæлд йæ курдиат. Ахуыры фæстæ кусын райдыдта Æрыдоны 2-æм астæуккаг скъолайы ирон æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Бацыд аспирантурæмæ дæр. У ирон æвзаг æмæ литературæйы кафедрæйы аспирант.

МÆ ИРЫСТОН

Ирон дæн æз! Ирон зæхмæ мæ цæстæй
Кæддæр фыццаг хатт ракастæн æз дæр.
Æмæ дæуæй, мæ удæн адджын бæстæ,
Мæ Ирыстон, цы уарзгæ у фылдæр?
Дæ рог дымгæ мæ авдæны куы уызта,
Дæ хъарм хъæбысы базыдтон рæвдыд.
Дæ адджын донæй ме уæнгтæ æфсæстай,
Дæ сыгъдæг уæлдæф раст мæ риуы цыд.
Ирон мады фæлмæн къухыл хæцгæйæ,
Ирон зæххыл фыццаг къахдзæф кæддæр
Æз акодтон. Рæствæндагмæ бæлгæйæ,
Æрмæст дæуыл мæ фæндтæ баст ныр дæр!
Ирон хистæртæй базыдтон чысылæй,
Цы сты ирон æфсарм æмæ æгъдау.
Мæ къух сыл сисон? Талынгæй, æмырæй
Цæрæнбонты фæцæрдзынæн фæлтау.
Мæ Ирыстон, дæ цинтæ сты мæ цинтæ,
Мæ зæрдæйæн йæ саудæр маст – дæ маст.
Мæ Ирыстон, куы мын раттис дæ зынтæ,
Дæхицæн та куы ахæссис мæ уарзт!

Кæсын дарддæр

МАД

Кæддæр мæ мæтæй мады зæрдæ тад.
Ныр дæр дæ зæрдæ уыцы мæтæй ризы.
Цыфæнды сау, уæззау фæллад фæлидзы,
Куы æрлæгъз кæны сæрыхъуынтæ мад.

Ныййарæг мадæн у йæ саби цин.
Дæ зæрдæйæ куы ницы ис уæрæхдæр,
Дæ рæвдыдæй куы ницы ис дзæбæхдæр!
Дæ хъæбулæн дæм буц лæвæрттæ – мин.

Цæйбæрц фыдæбон бафæразы мад…
Æнæнымæц æнæхуыссæг æхсæвтæ…
Дæ цæстытæ сты царддæттæг цæхæртæ.
Сæ ферттывдæй æз банкъарын йæ ад.

Дæ фæлмæн къухтæ – амонды тæдзæн.
Дæумæ цæуын æнцон æмæ æхцон у.
Дæ уарзонад ысбарын та кæй бон у?!
Мæнæн æдзухдæр рухс цырагъ уыдзæн.

Кæй дард фæндагыл никуы вæййы зын?!
Дæ мидбылхудт æвдадзы хос куы фесты.
Дæуау зынаргъ дунейы хæрзтæ не сты,
Дæуæн, ныййарæг, царды аргъ кæнын.

Сырх дидинджытæ райхæлы, æцæг,
Ныййарæджы рæсугъд хъæлæсæй уды.
Фæкæнын æз сæ амондмæ тæхуды,
Æрмæст фæкæнын ахæмтæм хæлæг,

Ныййарæджы æнæкæрон хæрзтæй
Сæ иуæн дæр кæмæн бантысы фидын,
Сæ иуæн дæр кæмæн бантысы фидын
Ныййарæджы æнæфидгæ хæстæй…

* * *

Æхсæртæгты, Æхсарты дуг куы фæуа,
Цы хуыздæр у: фыдвæд æви æвæд?
Ирон куывды Уырызмæгтæ куы нал уа,
Ыстыр Хуыцаумæ чи кувдзæни уæд?

Куы нæуал уа Сослантæ ‘мæ Батрадзтæ,
Кæмæй риздзæн æмризæджы ызнаг?
Кæстæрæн нæм куы не ‘нтыса Тотрадзтæ,
Нæ буц хистæртæн чи кæндзæн лæггад?

Куы нал цæра ирон зæххыл Сырдонтæ,
Фæндыры зæлтæй чи равдисдзæн маст?
Куыд кæндзысты фыдæлты зард фæдонтæ,
Ацæмæзтæ куы ныууадзой сæ хъазт?

Фыдæлты фарн æнустæм сæфт фæуыдзæн,
Ныридæгæн фыдвæндагыл тындзы…
Агуындæтæ, Бедухатæ кæм уыдзæн?
Дзерассæтæ куы нал цæуой чындзы?

Къæбæргæнæг Сатанатæ куы нал уа,
Кæй къухæй цæудзæн а зæххыл бæркад?
Ирон хъазтмæ куы нал цæуа Акула,
Кæмæн кæндзысты хорз лæппутæ кад?

Фыдæй йæ фырт куы нæ цæуа хуыздæрмæ,
Уæд не ‘взагæн, уæд не ‘гъдæуттæн – кæрон,
Ирондзинадæн нал уыдзæн йæ зæрдæ,
Æгас дунейыл нал уыдзæн ирон!!!

* * *

Айтынг, апырх мигъджын арв мæ сæрмæ.
Уазал дымгæ сагъæстæ хæссы.
Зæрдæ риссы къæвдайы уынæрмæ.
Ацы хатт йæ æртæхтæй тæрсын.

Уазал къухтæ нал тæфсынц æппындæр,
Ногæй рустыл бахæцыд фæлурс.
Фæллад уд та маст кæны цæуылдæр…
Цæст дæумæ æнхъæлмæгæс ныуурс.

Ацы фæззæг йе ‘нахуыр фынтимæ…
Тыхст æмæ æнæхуыссæг æхсæв…
Де ΄нгас тохы бацыди мæнимæ,
Æмæ зæрдыл сæмбæлди йæ цæф…

* * *

Дæ цæстыты мæ батайын фæнды…
Сæ цъæхбын арфы аныгъуыл, тæхуды…
Дæ иу бакаст дæр царды ад дæтты.
Дæ бахудтæй мæм рухсамонд фæхуды.

Дæ цæстыты мæ батайын фæнды…
Нæ фæтæрсдзынæн фæззæгæй æз демæ.
Фæлурс мигътæ уад-дымгæ та хæссы –
Мæ сагъæстæ мын ахæсдзысты семæ.

Дæ цæстыты мæ батайын фæнды…
Сæ судзгæ артмæ батавин мæ зæрдæ.
Йæхиуыл мæ дæ цæстæнгас бæтты.
Æмæ тæхынц æвзонг азтæ нæ сæрты…

ИРОН ДЗЫРД

Ирон дзырд у нæ хорзæхты бæрзонддæр.
Ирон дзырд у нæ хæзнаты хæзна.
Æндæр æвзагыл аивдæр, æхцондæр
Ирон адæймаг не сдзырдта нырма.

Фыдæлты фарн – йæ зæлыны, йæ мырты.
У алцыппæт зæгъынæн дæр уый фаг.
Ныййарæг мад куыд рæвдауы йæ фырты,
Рæвдауы зæрдæ мадæлон æвзаг.

Къостайы ‘взаг, ирон æвзаг… Нæ хур у,
Ирондзинады рухсгæнаг цырагъ…
Æрмæстдæр мын ирон æвзагыл дзурут,
Цæмæй æнусты ма фесæфæм мах!

* * *

Æрхауди мæм цыкурайы фæрдыг…
Йæ æрттывдæй ысрухс ысты мæ бонтæ.
Хъæздыг дæн æз мæ амондæй, хъæздыг,
Мæ цард фæци æхсызгондæр, æхцондæр.

Æрхауди мæм цыкурайы фæрдыг…
Сæ хорзæхтæй мæ скадджын кодтой зæдтæ.
Æз амайын мæ сомбонæн мæсыг.
У алы бон дæр хорзæнхъæл мæ зæрдæ.

Æрхауди мæм цыкурайы фæрдыг…
Цæмæ ма ныр фæкæнон æз тæхуды?
Мæныл ыстырдæр хорздзинад æрцыд –
Дæ уарзондзинад райхæлди мæ уды…

* * *

Дæуæн нывондæн хастон цард.
Дæ номыл зарыдтæн мæ зарæг.
Фæлæ нæ фехъуыстай мæ зард.
Мæ рыст нæ базыдта æмбарæг.

Дæуæн нывондæн хастон цард.
Дæ номыл стъалыйау фæсыгъдтæн.
Фæлæ дæуæн кæйдæрон, дард
Æмæ æцæгæлон куы уыдтæн.

Дæуæн нывондæн хастон цард.
Уыдтон дæ цæстыты æз хуртæ.
Фæлæ уæддæр уыдтæн æнкъард, –
Нæ рафты урс дидинæг дуртыл.

Дæуæн нывондæн хастон цард,
Дæ номæй алкæд кодтон сомы.
Дæу тыххæй суыдаин мæнгард.
Мæ бæллиц батади фæсмоны…

Дæуæн нывондæн хастон цард,
Мæ уд дын раттаин æнцонæй.
Сыгъди мæ зæрдæйы уæд арт,
Фæлæ æнæхъуаджы… Зыдтон æй…

* * *

Æз дæн къæвда. Кæуын æхсæвæй-бонмæ.
Ды та дæ хур. Дæ бахудты ис цард.
Дæуимæ баст мæ хъысмæт у кæронмæ.
Æртхутæг дæн, ды та дæ судзгæ арт.
Æз дæн æхсæв, зымæгон æмæ уазал.
Ды та дæ раст сæрдыгон бонау хъарм.
Дæ мидбылхудт дæ рухс цæсгомыл хъазы.
Зæххы хæрзтæй бæркадджын у дæ арм.
Æз дæн стъалы, дард æмæ æгомыг.
Ды та дæ мæй – ды райхъал кодтай мæн.
Æнæ дæу зæрдæ уарзын дæр нæ комы.
Æнæ дæу нæй мæ зæрдæйæн цæрæн.
Æз дæн æнæтых урс æврагъ цъæх арвыл.
Дымгæйау ды дæттыс фæндаг мæнæн.
Ды дæ æнус. Æз дæн уысмау дæ арфы.
Ды дæ цырагъ, аз та дæ аууон дæн…

НОГ ТÆЛМАЦТÆ:

ЗОЛОЙТЫ Аркади
«Мах дуг»-имæ 15 азы

Золойты Владимиры фырт Аркадийы хорз зоны журналкæсæг. Бирæ фæсарæйнаг классикты уацмыстæ Аркадийы хъæздыг æмæ нуарджын æвзаджы руаджы сдзырдтой иронау, æмæ сæ зæрдæ йæхимæ скъæфы. Йæ тæлмацтæ сты æнцон кæсæн.

Райгуырд Ставд-Дурты 1957 азы. Скъолайы фæстæ каст фæцис Ленинграды технологон институт, 2012 азы Мæскуыйы Горькийы номыл литературон институты литературон курсытæ. Фыццаг ратæлмац кодта англисаг поэт Тенисоны æмдзæвгæ «Хой, хой, хой». Кæд бирæтæ дæлрæнхъонты руаджы ратæлмац кæнынц æндæр æвзагыл фыст уацмыстæ, уæд Аркади та комкоммæ тæлмац кæны уацмыстæ англисаг, немыцаг, уырыссаг æвзæгтæй иронмæ.

Байрон, Шиллер, Гете, Гейне, Брехт, Мария Рильке, Оден, Йейтс, Ницше, Мерике, Киплинг, Гюнтер Айх, Ингеборга Бахман, Рильке, Йозеф фон Айхендорф æмæ иннæты поэзи Аркадийы тæлмацты руаджы ирон лæгæн систы зæрдæйæн хæстæг æмæ адджын.

– Æппæты зындæр у Гетейы уацмыстæ тæлмац кæнын, кæсаг фурды куыд ацъыввыттытæ кæна, афтæ автор дæр поэзийы æрфыты йæхи ирхæфсы. Уарзон ын у гуыппырсарты поэзи, – зæгъы Золойы-фырт.

Аркадийы бæллиц у йæ тæлмацтæ мыхуыры рауадзын, Мæскуыйы Гетейы номыл Институты грант райсын æмæ ирон-гермайнаг культурæты сæраппонд зæрдиагæй бакусын.

«Иры сабитæн» – ацы сæргондимæ мыхуыры рацыд Аркадийы лæвар кæстæртæн. Журнал «Мах дуг»-имæ æмгуыст кæны фынддæс азы.

У. Б. Йейтc
* * *

Мæ уарзон æрбацæйцыд: дидинæг калдта хæрис,
Йæ гом къæхтыл кодта нæ Дуне æрра æмæ дис,
Йæ уарзт мын лæвæрдта æнцонæй, цыма уыд сыфтæр.
Нæ райстон йæ лæвар – æрыгон уыдтæн уæд æгæр.

Нæ къæхты бын хаста йæ уылæнты денджызмæ дон,
Нæ фидауцыл кодта æрра æмæ диссæгтæ бон.
Йæ цард мын лæвæрдта æнцонæй, цыма уыди рыг.
…Æрыгон уыдтæн – ныр мæ цæстытæй уайы цæссыг.

Кæсын дарддæр

Георг Тракль
ЗЫМÆГОН ИЗÆР

Хохы мит æруары фаг,
Дардыл дзæнгæрæг ныннæры,
Цард мæ разы фынг æвæры –
Нозт – бæркадæй дзаг!

Мигътыл басыгъдис изæр,
Схæццæ дæн сахармæ тары.
Къахвæндаг тæригъæд ары –
Бахъуыди сæ сæр!

У мæ къахæвæрд фæлмæн,
Рыст мæ къæсæрыл ныддур и.
Артыл физонæг фæбур и,
Авджы байсыст сæн…

Уолтер де Ламар
ТЫЛИФГÆНДЖЫТÆ

Æдыхстдæр мæ зæрдæ куы уаид,
Куы байсысид искуы йæ маст,
Уæд рагон сывæллæтты зарджытæ зарид –
Мæ хъусты ныззæлынц æваст.
Цым зæхмæ йæ сыгъзæрин калы,
Æрфæны фæд зæдтæм фæраст,
Кæддæры сывæллæттæ минтæ тыгуыртæй
Мæ уæлхъус æрлæууынц æваст.

Уыгæрдæнты будтæфы мигъты
Гæлæбутæ саразынц хъазт.
Сæ уындæй нæ фефсæдын – уайтагъд мæ разы
Сывæллæттæ фестынц æваст.

Цъæх денджызы Авд Хойы найынц,
Кæсагдзау сæм донмæ нымдзаст,
Кæддæры сывæллæтты сагъæстæй тайгæ,
Мæ зæрдæ нырризы æваст!

…Æмбарын æй, дзæгъæлы: тары
Куы райдайы денджыз йæ хъазт, –
Кæддæры сывæллæтты азæлд æрхæссы
Йæ базыртыл дымгæ æваст.

Мария Луиза Кашниц
TORRE SAN LOREHZO

Фурды был сурс кодтой миттæ,
Дзаумадан рохуаты зары,
Денджыз нæ уадзы йæ митæ –
Дзаг Мæйы ‘рсайы æхсидтæй,
Арвы йæ рухсмæ ныддары…

Денджызы нуазынц æврæгътæ:
Галтæ, уæрыччытæ, сæгътæ, —
Фæлæ йæ мустæн мæ рæгътæ
Не ‘ййафынц хурæй æфсæст.
Уадимæ хъазынц цæргæстæ –
Згъорынц æнустæ сæ рæзты:
Махæн нæ барынц æрмæст…

Кристиан Моргенстерн
КУЫРÆТ

Куырæт хъæуы æрмæстдæр бонæй,
Куыддæр йæ куыст
Фæвæййы, афтæ дзы уæндонæй
Ыслæсы мыст.

Дыууæрдæм афтид дыс æнцонæй
Ысбары мыст!
Æхсæв йæ удæнцой у, зон æй,
Йæ бон – æлгъыст.

Куырæтæй нæй уæлдай зындонæй:
Æфхæрд, æмпъызт.
Уæддæр дзы дугъ кæны æхцонæй
Æвсургъау мыст.

Оксар Уайлд
IMPRESSION DU MATIN

Ивы æхсæвы зæринхуыз ноктюрны
Темза фæныкхуызæй. Цъæх
Чематыл бур хъæмп йæ сæнтты фæтырны
Дзаг хуымтæм, райхъал ис зæхх.

Бур мигъ æрбахъуызыд, ралæсы хидтæй –
Нал зыны мигъæй сахар!
Фæлæ Сент-Полы дзæнгæрæджы сидтæй
Тайы æндæргау йæ тар.

Байдзаг и дзыллæтæй, змæлы уæрдæтттæй –
Бацыд йæ тæмæны цард.
Царды зыллангимæ алы кæрæттæй
Райхъуысы цъиутæн сæ зард.

…Уæртæ ма иу чызг фынæй у йæ уаты,
Хъазы йæ рустимæ хур.
Артау ыссудзынц йæ дзаг былтæ батæй,
Фæлæ йæ зæрдæ у дур.

Маша Калеко
ÆЦÆГÆЛОН ЦÆРÆНТЫ

Тары уарынмæ
Æцæгæлон цæрæнты хъусын:
Уарын уары,
Царыл абухы, зары,
Згъоры, хойы, рæхойы,
Мæ фынтæ мын суры,
Дзуры йæ сусæггаг
Азæй азмæ, æнусæй æнустæм
Хæристæн æмæ æнгузтæн,
Чындздзон чызджы донласт дзыккутæн
Æмæ йæ рустæн. Тары
Царæй йæ хъарæг
Мæ дадзинтæм хъары…

Уильям Батлер Йейтс
НАУ, ÆРЧЪИТÆ ÆМÆ ПÆЛÆЗ

«Зæгъ ма, цы калы уый тæмæн?»
Чындзхастмæ бацагуырдтой мæн.
Кæрдын мæ сагъæстæй пæлæз,
Мæ хуыз дзы хъуамæ скалон æз –
Æндæр мын нæй фæрæз!

«Æмæ цæй даргъ у, стæй фæтæн?»
Мæ бæллиц фурд уыдис мæнæн,
Æмæ бæллæхтæй скодтон нау.
Мæ пæлæз денджызты фæйлау,
Æмæ хæтон лæгау!

…Æрттивы дарæсæн йæ тын –
Æлвыстæн райхæлдтон мæ зын.
Фыдбонтæй ракуырдтон сæрак –
Æййафын ног æрчъиты саг,
Мæ уд мæ сæнттæй дзаг…

Райнер Мария Рильке
ÆХСÆВЫГОН НЫХАС

Кæмæндæр æз алолай зарин,
Йæ цуры-иу бадин æхсæв.
Кæйдæр-иу мæ былтыл фæдарин –
Къæвда уа, тымыгътæ, æнтæф…
Тымыгътæ кæниккой сæ хъарæг,
Дзыназиккой: «Дуне ныммард!»
Ыстъалытæ сисиккой зарæг
Уæларвмæ – рæсугъдæй æнкъард…
Нæ дуг нын йæ хъомысæй дарид,
Нæ уарзтмæ нæ кæнид хæлæг.
Йæ къæхты уынæрæй хъыгдарид
Нæ куыдзы æцæгæлон лæг…
… Ныхъхъус уаид н’ алыварс бæстæ,
Кæсынæй дæм не ‘фсæдид цæст…
Кæмæндæр йæ аууон йæ фæстæ
Къæбылайау згъорид æрмæст…

ÆРЫГÆТТЫ ÆРМДЗÆФ

ГАБОЛАТЫ Зауырбег

Габолаты Зауырбег райгуырди 1989 азы Мызуры. Ам 2006 азы каст фæци астæуккаг скъола, 2006–2011 азты – ахуыр кодта Хæххон паддзахадон аграрон университеты экономикон æмæ юридикон факультетты. Ам Зауырбег, хихъæппæрисадон къорды архайгæйæ, каст йæхи фыст æмдзæвгæтæ, цалдæр хатты сси республикон фестиваль «Студентты уалдзæг»-ы лауреат. 2013 азы фыццаг бынат бацахста æрыгон поэтты ерыс «Дидинæг кал, мæ Ирыстон»-ы.

2011 азæй фæстæмæ Зауырбег кусы Хæххон паддзахадон аграрон университеты.

Габолайы-фырт æмдзæвгæтæ фыссын райдыдта, скъолайы хуыр кæнгæйæ. Фыццаг хатт фæзындысты газет «Рæстдзинад»-ы сæрмагонд фарс «Нæ Иры фидæн»-ы.

2017 азы Зауырбегæн мыхуыры рацыд йе ΄мдзæвгæты æмбырдгонд «Мæ цæстæнгас». Уый тыххæй йын лæвæрд æрцыд

РЦИ-Аланийы Хъамбердиаты Мысосты номыл паддзахадон литературон преми.

МÆ ЦÆСТÆНГАС

Мæ ныхас арæх у гæды,
Фæлæ мæм уымæй фаутæ ма хæсс.
Кæд дæ мæн базонын фæнды,
Уæд мын мæ цæстæнгасмæ ΄рбакæс.

Цæхæр дзы ис, фæлæ – фæллад…
Уый у мæ миддунейы айдæн.
Цæстæнгас – растдзинады цад –
Йæ хæлар никуы уыдзæн сайдæн.

Æргом цы не ‘нтысы зæгъын,
Уый дзурынц цæстытæ æмырæй.
Куы нал уæгъд кæниккой мæ зын,
Уæд маст, пырхгæнгæ, скæлид хъуырæй!..

Мæ цæстæнгасыл мын æууæнд –
Фылдæрхатт мæнг – лæгæн йæ дзырдтæ.
Бæстон нæ гом кæнынц йæ фæнд,
Йæ зылындзинад, йе стыр фыдтæ…

Кæсын дарддæр

СЫРХ УАРДИТÆ

Тæхуды, ‘мæ куыд нæ рох кæны мæн,
Куыд хастон уалдзыгон къæвда бон
Æртæ сырх-сырхид уардийы дæуæн!..

Цыппар къулы ‘хсæн иунæгæй уыдтæн.
Мæ буар дыз-дыз кодта цæмæндæр,
Цыма мын чидæр сарæзта кæлæн…

Нæ ардтон тых æрбадынмæ æнцад,
Мæхи фæхатыдтон æгуыдзæг…
Мæ риуыл сæмбæлд уарзонады фат!

Куы нал фæрæзта цæф зæрдæ йæ рис,
Уæд уайтагъд арæвдз дæн фæндагмæ.
Цæй къæвда ма мæ хъуыдыйы уыдис?!.

Æмæ дын райстон дидинджыты баст,
Дæ тæккæ дуармæ йæ фæкодтон
Сыгъдæг уарзтæн йæ тырысайы хаст!

Мæн нал хъуыдис уæд ницыуал æндæр,
Куы райстай уардитæ дæ къухтæм,
Куы дын федтон дæ цæстыты цæхæр!

МÆНГ ИРÆТТÆМ

Тымбыл къухæй дæ фæтæн риу ныххойыс,
Æдзух дæхи аланты фырт фæхоныс.
Дæхи цыфæнды хон, фæлæ йæ зон –
Æрмæст æвзагæй нæу бæрæг ирон!..

НОГ ДУДЖЫ ФÆЛТÆР

Нæ цæстытæ цæхæр калгæйæ судзынц,
Тугдадзинты ‘рыгон туг фыцы.
Нæуæг хъуыдытæ сæры магъз рæдувынц.
Алчидæр нæ зонæдтæм тындзы.

Нæ Ирыстонæн мах ыстæм йæ фидæн,
Хонынц та нæ ног дуджы фæлтæр.
Дæумæ арæзт, у не ‘фсымæр, нæ сидæн –
Бацу нын нæ рæнхъытæм ды дæр!

Æмдыхæй мах ыскæндзыстæм нæ сомбон,
Цардæн дæр æрæвæрдзыстæм уаг!
Цæдисы иумæ не стæм демæ ‘нæбон,
Тых æмæ гæнæнтæ дæр нæм – фаг!

ЗÆГЪ-МА, КЪОСТА

Зæгъ-ма, Къоста, цæуыл дæхи фæмардтай,
Цæй сæраппонд æрæвæрдтай дæ сæр?!
Дæ рыст зæрдæ рæсугъд фидæныл дардтай,
Фæрнæйдзаг абон не стæм мах уæддæр:

Ирондзинадæн мур дæр кад нæ кæнæм,
Йæ сомбонмæ нæ ничи кæсы дард;
Æцæг хæзнатæ сау мæры ныгæнæм,
Æрмæст æхцайыл бабастам нæ цард…

Мæнг рæстдзинадмæ айтыгътам нæ фæндаг,
Сæры зондыл фæуæлахиз и монц;
Лæппын тæрхъусау рихиджын нæуæндаг –
Нæ ног дуджы лæгдзинады фæлгонц…

Зæгъ-ма, Къоста, цы хуызæн у нæ суинаг?
Æппындæр æй куы нæ ахсы мæ сæр,
Куы нæ зонæм нæ раст фæндаг, нæ уидаг,
Куыд калдзæн уæд нæ бæлас дæр сыфтæр?..

* * *

Æнкъард нæ хъæуы – сис бæрзонд дæ сæр!
Скæсдзæни та райсом хур фæсхохæй!
Дæ цæстысыгтæ мауал кал æгæр –
Де ‘взонг уд пайда нæ райсдзæн тохæй.

Дæ цард куыд цæуы, афтæмæй йæ ис.
Размæ сараз д’ алы нæуæг къахдзæф!
Дæуæн дæ хæзна – ивгъуыд бонты рис –
Йемæ цу, фæлæ… дæхи йыл ма цæв!

* * *

Дæ уындæй сæнкъуысти мæ зæрдæ,
О, мæ фынты хай!
Мæ уды зарæгæн йæ зæл дæ,
Сау рæсугъд чызгай!

Мæхи нæ хатын æз æрвонгæй,
Нозтджын дæр нæ дæн…
Дæ цæстæнгас, дæ гуырыкондæй
Срасыг кодтай мæн.

Æрвылсахат дæуыл – мæ хъуыды.
Нал арын бынат…
Тæхуды, ацы царды ‘мгъуыдмæ
Базон уарзты ад!..

НОГ ÆМДЗÆВГÆТÆ

ГОДЖЫЦАТЫ Нелли

НАЛ ДЫЛ МАСТ КÆНЫН

Нал дыл маст кæнын, Ирыстон! Æз дæ рыстæй дæн æлгъæд. Æз цы рæнхъытæ фæфыстон, Уыдон сагъæсæн – æгъгъæд.

Ма тæрс, зæрдæ демæ дзуры, Дæ мын раздæрау зынаргъ. Фæлæ ныр Хуыцауæй курын – Айс мæ рыст зæрдæйы уаргъ.

Ныр æрæджийау æмбарын – Йехх, куы бамбарин æххæст, – Æз дæ низæн хос нæ арын, У мæ цæстытæй æмбæхст.

Ды мæнмæ кæсыс æнкъардæй, Цыма бамбарыс мæ фæнд… Тынгдæр мысдзынæн дæу дардæй. Мæн уырны, ды дæр æууæнд…

Кæсын дарддæр

ИУ ХÆЛАР МЫН НАЛ БАЗЗАД

Иу хæлар мын нал баззад зæххыл. Карды комау бауынгæг мæ фæндаг. Дуне мемæ раст цыма фæхыл, Адæм мæм – тæргай æмæ нæуæндаг.

Сбадын æмæ сагъæстыл фæуын. Уагæры цы ракодтон нæ дугæн? Уый фæндæгтыл нал зонын цæуын, Нал зонын æмдзæгъд кæнын йæ дугъæн.

Ехх, мæ боныл, иунæджы хъысмæт А зæххыл куыд зынтæй æз фæразын. Адæм дын æцæгæлон суæнт, Дунейыл æвæгæсæг ды разын!

Иу хæлар мын, иу хæлар мын уæд… Радзурин ын сусæгæй мæ зынтæ. Науæд царды куы айсæфа мæ фæд, Уæд зæххыл кæмæн уадзын мæ бынтæ!..

ÆЗ ТА …

Æз та мæхи дæр никуы уагътон уарзын – Мæ уды фарн уыд дзыллæйæн æгъгъæд! Куыд бафæрæзтон уал сайд æмæ уал зын! Мæ зæрдæ ныр мæ фыдцардæй – æлгъæд.

Æмæ ныр та дæумæ кæнын тæхуды, Мæнг лирæйæ куы самоныс дæ зард… Нымад дæ ды мæнг дунейы æнуды, Æз та – мæгуыр, æнæхицау ‘мæ тард!

Цымæ цы уыд мæ цыбыр цард нæ зæххыл? Рæстаг уыдтæн, æмæ мæ ласта дон. Æнæрвæссон мæнгард æмæ фыдæхыл, Нæ дзыллæйы рæстдзинадмæ хуыдтон.

Ныр мын мæ цæстмæ дары уый мæ рæдыд: Рæстæй цæрын мæнг дунейы зын у! Æмæ дæуæн ныр хай кæны йæ рæвдыд. Фæрнæй мын цæр, хуыздæр фæтæг ын у!

ТÆХУДЫ

Ехх, тæхуды, искуы ма куы скæсин Сауарвмæ сыгъзæрин хортæй дзаг, Уæд мæ бæллиц стъалытæм фæхæссин, Æмæ мыл узæликкой, хæрзаг.

Науæд мæнæ ацы зæххон тары Нал исын мæ цæстæнгас бæрзонд. Зæрдæмæ дзы рухсы цъыртт нæ хъары, Рухс бæллицтæм нал фæтасы зонд.

Бонæй-бонмæ сау мæрмæ æмдзастæй Сагъæсæй нæ цух кæны мæ риу. Ехх, тæхуды, дунейы цъыфдзастæй Чи фæлыгъди, уыдонæн та циу!

Уыдон ныр сцух сты нæ мæтæй, Нал уынынц фыдæх æмæ фыдбон. Фæлæ кæд иппæрд сты дзæнæтæй, Уæд фæлтау рæстæгмæйы фыдбон!..

РÆСТДЗИНАД

Рæстдзинадæй æгъатырдæр цы ис! Цы йæ хъæуы, цæуыл домы нæ удты? Цæмæн хæссы хъæбатыр удтæн рис, Цæмæн цæвы йæ уайдзæфтæй тæппудты?

У ахæмтæн цагъайраджы къæлæт, Зæххон дунейы чи нæ цæры растæй. Тæригъæдджынæн расиды мæлæт, Æнæрхъуыдыты уый ныууадзы састæй.

Æмæ кæны æгъатырæй тæрхон, Нæ ауды, йæ мæстытæ нæ сисы. Цæмæн нæ удæй афтæ тынг уый риссы? Нæ рыст æм хъары – æз дæуæн зæгъон!

Уæдæ зæххыл æнамонд у рæстаг – Хуыцауы раз йæ алы дзырд дæр барст у. Нæ зоны ‘рмæст – фыццаг æмæ фæстаг Рæстдзинад нæу нæ дун-дунейы – уарзт у.

МÆН ТЫХХÆЙ

Мæн тыххæй мастыхай фæдæ. Æнхъæлдтай, æз дæуæн мæсыг дæн. Мæнæн мæ бæллицтæ – сæдæ, Æмæ мыл мауал кал цæссыгтæ.

Дæ мæт – мæ фидæныл æрмæст, Æдзух мæ амондыл – дæ сагъæс. Фæлæ Хуыцаумæ азым ма хæсс. Зæгъын дын, амондджын дæн æз.

Зæгъыс – «Дæ хорз амонд кæм ис, Дæ фæдыл чи разындзæн райсом?» Æз та мæ балцы хызын райсон, Кæннод мын агайыс мæ рис.

Цæуын, мæ фæсмонæй мæлын. Мæ удæн иу зын та дæ фарст у… Хуыцау, кæд м‘ алы цæссыг барст у, Уæд фен мæ рыст уды бæллын.

ЗÆХХЫЛ МÆ УДЫ ЙАС КÆЙ УАРЗТОН

Зæххыл мæ уды йас кæй уарзтон, Йе уый мын бадомдта мæ уд. Мæ цард йæ сæрвæлтау æрхастон, Фæлæ мыл аивæй уый худт.

Уый загъта: «Додойаг дæ къона, Йæ удæн чи нæ зоны аргъ! Мæ бæсты чи кæны тыхтона, Сæркъулæй чи хæссы мæ уаргъ!»

Æз ын йæ хъуыдытæ æмбæрстон, Фæлæ дзы н‘ агуырдтон мæ мызд. Фæндыд мæ уый уды æрбæстон, Цæмæй фыдбылызæй уа хызт.

Ныр ын мæ тæригъæд дæр барст у, Фæлæ нæма банцад мæ рис. Кæмæн нæ йе ‘намонд йæ уарзт у, Кæмæн та хи уарзын – йæ низ.

ФÆЗЗÆГ

Фæззæг та мæ рыййафы Цхинвалы: Бур сыфтæр мæм минæвар фæци! Хъарм дымгæ мæ зæрдæмæ æвналы Æмæ мын лæвар кæны йæ цин.

Ныр цы кæнон – фæззæджы къæсæрыл Нал фæнды мæн ивгъуыдмæ кæсын. Уадз, згъæлой сыфтæртæ мæ сæрыл, Кæд сæ цинæй айсæфид мæ зын.

Фæлæ нæй, сæ цин дæр мæ нæ тавы. Уагæры куыд басыди мæ уд… Уал азы мæн худгæ хур æндавы, Дуне мæм уæддæр кæсы æнуд.

О, мæ горæт, азымы мæ ма дар. Мæ мæм фæу, бур сыфтæр, тæргай. Курын дæ, мæ сусæг рыст мын бамбар – А зæххыл мын ницæмæй ис хай…

ЦÆЙ, ÆМÆ ДЫН МАУАЛ КÆНОН УАЙДЗÆФ

Цæй, æмæ дын мауал кæнон уайдзæф, Алыбон дæ мауал кæнон хъаст. Сонт риуæй тæрхоны зæрдæ айсæф – Нал мæ фæнды, а зæххыл уон раст.

Нæй, мæ уд, нæй адæмæн æвзарæн – Амонд дæ бынтон фæлидздзæн дард. Нæй зæххыл рæстдзинадæн ссарæн, Фæлæ циу æнæрастæй та цард.

Уадз, нæ ивгъуыды мæстытæ Фыр мастæй нæ зæрдæтæй уой рох. Ма дзурæм кæрæдзийæн рæстытæ, Æмæ кæд æрæнцаид нæ тох.

Кæннод хæсты айсæфы нæ цинад, Æмæ тохы бабын вæййы уарзт. Удæй фылдæр бауарзтам рæстдзинад, Фæлæ амонд уымæй кæд фæтарст…

КÆД УЫД ÆНЦОН…

Кæд уыд æнцон – дæ уæйгæнæджы уарзай, Фæлæ æнæ уарзт зæрдæ у мæгуыр. Хуыцауы ды дæ рæстдзинадæй ма сай – Дæ удæн уый у хинæйдзаг æнгуыр.

Æз дæр кæсын – мæ зæрдæйы рæбын Уæйгæнæджы мæ ахæсты куыд дарын. Зын мын у уымæн, уарзгæйæ, ныббарын, Цыма мæм амынд нал хъары æппын.

Æмæ цы у зæххон лæджы тæрхон, Йæхæдæг уый кæд тæрæзтыл æвæрд у. Ахъаз ныккæндзæн – æз дæуæн зæгъон! Йæ уайдзæф – маст, йæ хатыр та æфхæд у.

Уæдæ мæ сæрæн агурон сæрфат. Мæ марæг чи у, уыдонæн ныббарон. Кæдмæ хæссон мæ удрæбын дæр фат. Æнæзæндтæн мæ тæригъæд цы хъарон.

ЮБИЛЕЙ

КОСТЫ Лизæ

Цы вæййы, уый æгад вæййы нæ цæсты.
Рæфты дын кувæм, райсомы æртах.
Мæ карæнтæн сæ лæппутæ лæгтæ сты,
Мæнæн та арвæй зæххы ‘хсæн – сымах…

Косты Мараты чызг Лизæ райгуырди Ногиры. Астæуккаг скъола каст фæуыны фæстæ ахуыр кодта Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университеты ирон филологийы хайады, фæстæдæр йæ ахуыр ахæццæ кодта Ленинграды паддзахадон университеты журналистикæйы факультеты.

Куыста газет «Социалистическая Осетия»-йы, Цæгат Ирыстоны радиойы, журнал «Ногдзау»-ы редакцийы, чиныгуадзæнтæ «Ир» æмæ «Проект-Пресс»-ы редакторæй.

Ивгъуыд æнусы 80-æм азты райдайæны ирон дзырдаивадмæ Лизæ æрбахаста уды æнкъарæнтæ, фæлмæн рухс, ирд ахорæнтæй дзаг поэтикон фæлгонцтæ. Уæдæй нырмæ ирон литературæ, ирон поэзи уарзджытæ æдзухдæр æхсызгонæй сæмбæлынц Лизæйы ног аив азæлд ахорæнтæй хъæздыг поэтикон уацмыстыл.

Лизæ! 1985 азы Хуыцауы лæвæрд «Æрвон зынг»-æй ныррухс кодтай ирон дзырдаивад уарзджыты зæрдæтæ, уыцы зынджы рухс цæхæртæй сæ тавыс дæ алы ног уацмысы дæр, æмæ ма дын уæнгрог æмæ зæрдæрухсæй бирæ бантысæд!

ФÆНДАГГОНЫ ЗАРÆГ

Раст у – нæ домы тыхдзырд, хæснаг:
Ивгъуыды аззади цард – цъæхснаг,
Иунæг дæр никуы æрцахстон кæсаг,
Никуы амардтон саг.

Хорæй хаст, хуыммæ фæцыди, хъал,
Здæхы хъæмæ ныр гал.
Цал уыди уды фæндиаг, цал,
Уал дзы нæ рантыст, уал.

Фæндагыл банафон и æгæр –
Балцы фæцъæх мæ сæр;
Развæд ысрухс кæны хатт цæхгæр
Стъалыты дард цæхæр.

Нал у фæстиæтты афон ныр,
Ривæдыл ис гуыдыр:
Зарæджы – зæххы уæздандæр мыр,
Арвы мæсты гуыр-гуыр…

Кæсын дарддæр

ТЪÆНДЖЫ МÆЙ

Хур цы пайда у ныр?!
Фæлæ хуры тын хуссæртты кафы,
Æмæ фыййагæй чъизи мит хафын,

Æмæ разыны уыр.
Арв — бæрзонд æмæ цъæх,
Фæлæ зæрдæ цæмæндæр æнкъард у.
Уæлдæф хъарм у дзæбæх,

Æмæ уалдзæг та афтæмæй дард у.
Уын фынтæ, у æнцад,
Æмæ, хæрис, дæу ма сайæд митхъарм –
Сыстад арвгæрон уад

Æмæ дары дæ къуыпамæ их арм.
Зары тæдзынæг, хин.
Уарзын алцы йæ афон, рæстæгыл.
Кафы нæзыйыл тин.
Хъуысы хъæдхойы къупп-къупп хæстæгæй.

Уæлдæф хъарм у дзæбæх,
Æмæ уалдзæг та афтæмæй дард у.
Арв – бæрзонд æмæ цъæх,
Фæлæ зæрдæ цæмæндæр æнкъард у.

Астæрдыл сныв кодта саби тæрхъустæ,
Малусæг, хур.
Схудти, ныссæрфта хъуыддагхуызæй рустæ,
Ных æмæ дур.
Сбадти. Ныуулæфыд кусæг.
Ныр дунейæн
Ахæм зæрдæ!
Уый дæр куыд уына
йæ фыны тæрхъустæ,
Бомбæтæ – нæ!

БЫНАТЫХИЦАУ

Мæ фыдæлтæ дæ стыр зæдыл нымадтой,
Дæ сыгъдæг ном æдзух сæ куывды ардтой.
Æз уыдонæн аккаг фæдон нæ дæн:
Нæ кувын æз, бынаты дзуар, дæуæн.

Æрмæст дын æз дæ æнцойдзинад халын –
Æнафонмæ мæ цырагъ судзгæ дарын.
Æмсæрау æз ныхас фæкæнын демæ,
Мæ хъуырдухæнты балæгæрдыс мемæ.

Кæс-ма, кæс-ма: кæны та скæсæн сырх –
Æхсæвы тарæн асасти йæ тых…
Цы фылдæр уарзыс? Хур æви къæвда?
Æмдзæвгæтæ дын бакæсин уæд та?!.

* * *

Сау изæр мæ цъысыммæ фæтæры,
Æз сæударæй амардтон мæхи.
Тархъы Сындз, зæгъ-ма мын æй, кæм цæры
Сау рувас, кæм æмбæхсы йæхи?

Нæй мæнæн афтид армæй фæцæуæн,–
Хъуамæ суа æртæ æрдуйы цух
Сау рувасы сау тенка, сæ кæлæн
Банкъара æхсызгонæй мæ къух.
Тархъы Сындз, къуырма дæ æви аххуыс
Ацы сахат не ‘нтысы дæуæн?
О мæ зынг, ныггуыпп кæн, йе та ахуысс –
Нал дын и æндæр хуызы гæнæн:

Урс æрдутæ сау цæстытыл уайынц,
Бадомдта’ мæ Тархъы Сындзы хин.
Раст мæ цыма мин хæйрæджы сайынц,
Раст цыма æрцард мæ уды зин.

Нæй мæнæн афтид армæй фæцæуæн:
Хъуамæ суа æртæ æрдуйы цух
Сау рувасы сау тенка, сæ кæлæн
Банкъара æхсызгонæй мæ къух…

Æппæлой дзырдтæ ды цæвыс мæ ныхыл.
Дæ ис, дæ тых, дæ бон дын уæнт фæрнæй.
Æрныллæг у, æрсабыр у – дæ дзыхы
Дæуæн, миййаг, Хæмыцы дæндаг нæй.

Æмæ хъуызгæ мæ мидбылты фæхудын –
Цы систай ныр ам хи стауæн хъæртæ?
Цы мулкмæ мын цыбæл кæныс мæ уды?
Цы дзæнæтæй æвæрыс ныр зæрдæ?

Дзырд дæр ыл нæй – Æрхуы мæсыджы бадин,
Æхсыры цады ленк кæнин сæумæ.
Хæрыс мын ард: «Мæ зæрдæ цинæй ради,
Куы тындзыдтон æрвгæронæй дæумæ».

Фæлæ мæнмæ дæ уæздан дзырд нæ хъары,
Сылæг мигъæй хъæбæр зæхмæ æрхиз!
Мæ уд мæнæн дæ хъæлæсмæ нæ зары,–
Нæ дыууæйæн фæйнæ фæндаджы ис.

Æрра дæн æз, куырыхон – ды, сæттын ыл,
Фæлæ уæддæр кæсын мæхимæ раст:
Фæкæнын хъеллау мæйрухсы рæу тыныл,
Хъæздыгдзинадмæ нæу мæнæн мæ каст.

Æппæлой дзырдтæ ма цæв ды мæ ныхыл.
Дæ ис, дæ тых, дæ бон дын уæнт фæрнæй.
Æрныллæг у, æрсабыр у – дæ дзыхы
Дæуæн, миййаг, Хæмыцы дæндаг нæй.

НЫФС

Æнхъæлмæ мæм кæс.
Къуыппыл
уæртæ уыцы хуыскъ алтъами
дидинæгæй куы сæрттива
æмæ йæм арвæй
зырнæджытæ
«рæстмæ у!»
куы ‘рдзурой адæймаджы æвзагæй.

Сæнтсау хъыргъы
митурс куы адара
æмæ йæм цæстытæ
тарытæ куы байдайой.

Физонæггонд балергæсаг
расыг тенорæй куы сиса
итайлаг бæлæгътæрæджы зарæг
æмæ йын, сæ куыст фæуадзгæ,
гъæйтт-мардзæ, мæлдзгуытæ
куы бахъырной сæ губаккæй.

ХУЫНКЪ ДУР

«Храни меня, мой амулет…»
Пушкин

Афардæг и арвгæрæтты хур.
Ирд ыстъалы Уазкъуыппыл ыссыгъди.
Денджыз, денджыз, раппар мын хуынкъ дур.
Тар уылæн мæ къæхты бын ныррыгъд и.
Донбеттырæн, зонын, ис æрмадз, –
Уым кæны лыстæг дуртæ хуынчъытæ.
Сау денджыз, мæ къухты дзы фæсадз, –
Тар уылæн хæссы æрмæст фынчытæ.

Хины дзаума – уыцы къаннæг, мур –
Лалымыстыгъд бакодта хъæдуры.
Денджыз, денджыз, раппар мын хуынкъ дур, –
Уадз æмæ мæ фыдбылызтæ сура.

Сау денджыз æнахуыр фæлмæн уыд:
Уый мæнæн мæ хъуыдытæ æмбæрста.
«Ма фенæд йæ цæрæнбонты фыд»,–
Мемæ уый лæвар дæуæн æвзæрста.

Уыцы къаннæг – хины дзаума – мур,
Сау денджыз мын раппæрста хуынкъ дур.

НЫВГÆНÆДЖЫ ÆРМАДЗЫ

Уым уæлдæф кодта ахорæнты тæф,
Æрызгъæлæнтæ царæн йе сæрст, фасти.
Уыди уæ разы бур гæххæттыл кæф,
Æмæ йæм гæды дæлвæйнæгæй касти.

Фæныкхуыз гæды – уый дæр ус ‘мбал уыд.
Гуыркъотæ тулдз ныллæг рудзынгыл цавта.
Дæргъвæтин ныхас – уды хъармыл стыд –
Нæртон артау сыгъди æмæ уæ тавта.

Тылд арвыл мæй – цыкурайы фæрдыг,
Хæрдмæдзог цъиу – æгъуыстаг – парчы зарыд.

Уæ фысым уыд таучел æмæ фæрныг.
Цæй къæвда? Нæ! Уæлтæмæн уынджы уарыд…

КÆДДÆРЫ ХÆЛАРМÆ УАЗÆГУАТЫ

«Тынг æнтæф у», – байгом кодтай рудзынг.
Банкъуыстон мæ сæр гæзæмæ: «О».
Цъуйы цупал даргъ æнгуылдзты судзы,
Фехсин æй? Куыд бакæнон, мæ хо?

Нæу æнцон нæ дыууæйæн дæр дзурын,
Дзурын та цы пайда у æниу?!
«Уазал къуымæл», – раскъæфтай мæм дурын,
Сахаты фат бандзыг æви циу?!

Арвæй атахт иу стъалы, фæтары,
Мæнæ дæн – нæ фæсайдтон мæ дзырд.
Чидæр уынджы азарын фæлвары.
Аивтам нæ дыууæ дæр, бæлвырд.

Фарн дæуæн дæ къуымæлы æртахы.
Цинæй уæд æфсæст æдзух дæ уд.
Ацы бадт цыдæр мастад ыздахы,
Зæрдæйы та – рагбонты хъармуд.

Алыг кодтай картофджынтæ кардæй,
Систон дæу дæ сабитæй фæрсын.
Раст цыма мæ рагуалдзæгмæ дардæй –
Æз дæуæн дæ цæсгоммæ кæсын…

Ацы аз журналы нымад æрцыд Нафи æмæ Шамилы азæй

ДЗЫРДЫ ФАРН:

«Мæнæн уыд царды иу бæрзонд Стъалы, ирон дзырды Куыр-далæгон – йæ ном».

«Куы цæрæм, – уæд чысыл æмæ дзæбæх, Куы  хауæм, – уæд стъалыйау бæрзондæй».

  • 80 лет назад, 24 мая 1940 года, в Ленинграде родился великий русско-американский поэт и эссеист, лауреат Нобелевской премии по литературе Иосиф Бродский.

Поэт прожил недолгую жизнь, которая включила в себя блокадное детство, неоконченную среднюю школу и школу рабочей молодёжи, работу фрезеровщиком, прозектором, истопником, матросом на маяке и рабочим в геологических экспедициях, арест за тунеядство, тюрьму и ссылку, ранние стенокардию и психоневрологические проблемы, обследования в психиатрических клиниках и попытку самоубийства, эмиграцию в США, должность профессора шести ведущих мировых университетов, женитьбу на итальянке и рождение дочери, запрет присутствовать на похоронах родителей, Нобелевскую премию, реабилитацию в СССР и звание почётного гражданина Санкт‑Петербурга, череду инфарктов и преждевременную смерть на чужбине в возрасте 55 лет.

Библиография Иосифа Бродского насчитывает несколько десятков сборников стихов и эссе на русском и английском языках, две пьесы, переводы, сборник интервью и статей. Наиболее полное издание произведений Бродского – семитомное собрание сочинений, вышедшее в Издательстве «Пушкинского фонда» в 1997‑2001 годах.
  • Instagram Image
  • АБОН ИРЫСТОНЫ ЦÆРДЖЫТÆ ФÆСТАГ ФÆНДАРАСТ ЗАГЪТОЙ РЦИ-АЛАНИЙЫ АДÆМОН ПОЭТ, ИРОН ÆВЗАГЫЛ АУДÆГ- ХÆРЗГÆНÆГ ДАУЫРАТЫ-СЛАНТЫ ЗОЯЙÆН (ДАУРÆЙÆН)

19 майы йæ цардæй ахицæн поэт, публицист, æхсæнадон архайæг, режиссер УФ-йы театралон архайджыты цæдисы уæнг, РЦИ-Аланийы фысджыты цæдисы уæнг,  РЦИ-Аланийы культурæйы сгуыхт кусæг Дауыраты Зоя. 20 июны Зояйыл сæххæст уыдаид 85 азы.  Йе стырдæр бæллиц уыд йæ адæмы хорздзинад, ирон æвзаджы рухс фидæн! Суанг кæстæртæн дæр лæггад кодта!  Зояйы бавæрдтой, йæхи куыд фæндыд афтæ, йæ райгуырæн Хъобаны.  Дзургæ дæр-иу афтæ кодта, мæ табæт мын нæ хъæуы кæстæртæ сæ къухтыл  сисдзысты æмæ мæ нæ хъæубæсты уæлмæрдмæ аласдзысдзысты. Хъыгагæн, Зоя йæхæдæг адæмæн цæргæ-цæрæнбонты цас фæлæггад кодта, уымæ гæсгæ хъуамæ йæ зианы адæмæй къух бакæнæн дæр ма уыдаид. Фæлæ ацы бæллæхы рын адæмы сæ хæдзæрттæй ракъахдзæф нал уадзы.  Уæлдай бузныг та, Зояйæн йæ къахвæллой чи нæ бавгъау кодта абон, цæлхдуртæ дæр кæй нæ баурæдтой, уыдонæн. 
Зоя райгуырд Хъобаны. Каст фæцис Оспедучилище. Уый фæстæ та Мæскуыйы Щукины номыл театралон училищейы ирон студи. Уыд Ирон театры артист. Фæлæ йæ зæрдæйæн хæстæгдæр уыд режиссеры куыст. Афтæмæй фондз азы бакуыста сывæллæтты æмæ рæзгæ фæлтæры театр «Саби»-йы режиссерæй.

1978 азы Зоя ахуыр кæнынмæ бацыд Мæскуыйы театралон аивады институты режиссеры дæссныйады хайадмæ. Практикæ кодта «Союзмультфильм»-ы. Ирыстонмæ куы æрыздæхт, уæд йæ бæллиц уыд сывæллæттæн мультипликацион кононывтæ исын. Фæлæ уымæн уавæртæ нæ уыд æмæ кусын райдыдта Цæгат Ирыстоны телеуынынады режиссерæй, фæстæдæр та - сæйраг режиссерæй. Бакуыста дзы 23 азы. 
Зоя фæсивæды æмæ хистæр кары минæвæртты ирон æвзагыл дзурын ахуыр кодта æхсæнад «Хæзнадон»-ы цур æнтыстджынæй цы ирон æвзаджы скъола куыста, уым.  Афтæмæй йæ фæрцы бирæтæ æдæрсгæйæ сахуыр сты иронау дзурын. Парахат кодта ирон аивад, литературæ æмæ традицитæ. Уыцы ахсджиаг хъуыддаг Зоя кодта тынг зœрдиагœй, иу сом дœр никæд никæмæй райсгæйæ. 
Ирон литературæмæ Даурæ бакъахдзæф кодта, йæ æрдзон курдиат йæ тæмæны куы бацыд, уæд. Джиппы уагъдæй йын рацыдысты чингуытæ: «Курдиатгур», «Сæдæйысæр», «Азæлд», «Фæрдыг», «Дуджы улæфт»… (👇👇👇дарддæр кæс)
  • Ирон театр æнхъæлмæ кæсы йæ театрдзаутæм!
  • Instagram Image
  • Instagram Image
  • КАСАТЫ БАТРАДЗЫЛ СÆХХÆСТ 70 АЗЫ!!! РЦИ-Аланийы мыхуыры æмæ дзыллон коммуникациты комитеты æмæ литературон журнал "Мах дуг"-ы кусджытæ зæрдиаг арфæтæ кæнынц поэт, прозаик, публицист, журналы поэзи æмæ драматургийы хайады сæргълæууæг Касаты Батрадзæн йæ райгуырды 70 азы юбилейы фæдыл! 
Нæ зæрдæ йын зæгъы царды хæрзтæй хайджын куыд уа, йæ сæдæ азы сæрты уæнгрог æмæ зæрдæрухсæй куыд ахиза! 
Батрадз у уæздан ирон лæг, курдиатджын поэт æмæ адæймаджы хуыздæр миниуджытæй æххæст хистæр. Батрадз, дæ зæрдæ куыд сыгъдæг у, дæ цард дæр афтæ хурæфсæст уæд!!! #касаевбатрадз 
#ЖурналМахдуг 
#юбилей
  • ДАУЫРÆ

ИРОН ÆВЗАГ – СÆДÆ 'ВЗАДЖЫ ÆМКАД

Æппæт æвзæгтæ – не 'ппæт царды фидыц,
Cæ бирæ зæлтæ – иумæйаг бæркад.
Кæрæдзимæ "фылдæр цæра" – фæсидынц,
Cæдæ 'взаджы мæнæн кæнынц лæггад.
"Салам, Ханум!" – мæм хуры тын æрхоны,
"Ламази гого" барухс кæны риу.
Зæххыл цæрæг уырыссаг "здравствуй!" зоны,
Æппæт адæмты "Дружба" кæны иу.
Уæдæ "СÆРИБАР", "САБИТÆ", "НÆ БÆСТÆ",
"HÆPTOH ÆXCAP", "ФЫДÆЛТЫ НАМЫС", "МАД",
Кæцы 'взаджы ис уа рæсугъд ныхæстæ?
ИРОН ÆВЗАГ – æппæт æвзæгты 'мкад!
  • ИРОН ЛИТЕРАТУРОН ЖУРНАЛ "МАХ ДУГ" ЗÆРДИАГ АРФÆТÆ КÆНЫ АБОНЫ ÆМÆ ФИДÆНЫ ЖУРНАЛКÆСДЖЫТÆН ИРОН ÆВЗАГ ÆМÆ ЛИТЕРАТУРÆЙЫ БОНЫ ФÆДЫЛ! ФÆРНÆЙ КÆСУТ ИРОН УАЦМЫСТÆ!
  • КЪАДЗАТЫ Станислав

Ирон æвзагæн иунæг бон куыд дæттут?
Куы нæ йын ысты мин азтæ дæp фаг!
Цæры ма уым нæ фыдæлты нæргæ дуг,
Hæ фидæнмæ gæp уый кæны фæндаг.
Æз та йæ yæдæ афтæ зæгъин абон:
Уæg алы бон дæp не 'взагæн йæ бон!
Уыдзæнис yæд æвидигæ нæ амонд,
Йæ рухсæй ифтонг зæрдæ æмæ зонд.
Уадз абуха нæ горæтты, нæ хъæуты
Æхсæв уа, бон æхсæрдзæнау хъæрæй!
Ныхаса сасмау сомбоны фæлтæрты,
Æнæ уымæй ирон aдæм дæp нæй.
28.03.2003

#ИронжурналМахдуг 
#иронæвзаджыбæрæгбон #къадзатыстанислав
  • ХАДЖЕТЫ Таймураз

МЕ 'ВЗАГ

У иу æвзаг дæp а дунейæн фаг,
Фæлæ нæ ивынц мады риу æндæрыл!..
Мæлæн дын нæй, нæ фыдæлты æвзаг,
Kæд ма æрбайсæфт хоры нæмыг мæры?!
Ды незаманæй ацы боны онг
Hæ фесæфтай дæ уаз хъæлæс, дæ намыс.
Æнус-æнус дæ сыгъдæг уды конд
Цырен арт æмæ карды комыл бахсыст.
Тыгъд быдыры дыл дымгæйы ныхмæ
Лæхурдта Скиф йæ тызмæджы ныхæстæ.
"Тох!.. Тох!.." – сæрмæттаг сабийы дзыхæй
Ысхаудта дзырд лæг у, æрцыд йæ рæстæг!
Гуыпп... Мыхъхъ... Тъæпп... Дæнг,–
ныффæсус и дæ хъуыр,
Ныццарыдта алайнаг мады хъарæг...
Фæразон дæ, æнхъæлмæгæс, мæгуыр:
Kæg дыл ныккæндзæн иу фæрныг та зарæг!
Фæлæ дæ рæстæг а фарнæй хызта,
Дæ сызгъæрин æй ракалын нæ фæндыд...
Ныззарыд yæд ирон лæппу – Кьоста –
Æмæ дæ тулдз йæ уидæгтæм нызмæлыд.
Мæлæн дын нæй, нæ фыдæлты æвзаг, –
Дæ зæронд мад у ацы зæххы къори,
Æмæ куы сæфай (ма зæгъæд ызнаг), –
Дæуимæ сæфы дунейы истори!

# иронжурналмахдуг
#иронæвзаджыбæрæгбон
#хаджетытаймураз
  • ХОСТЫХЪОТЫ Зинæ

МАДÆЛОН ÆВЗАГ

Уадз, равзæрæд cægæ 'взаджы co комы,
Хуыцау мын раттæд минмырон хъæлæс,
Цæмæй дæттон cægæ нуазæны куывды,
Цæмæй ныззарон булæмаргъау æз.
Цæмæй нæ хæхтæм хорз уазæг куы 'рцæуа, –
Æфсымæр ын йæхи 'взагыл зæгъон.
Цæмæй фыдгæнæг мах бæстæм куы цæуа, –
Йæ ныхмæ кард йæхи 'взагыл цæгъдон...
Фæлæ yæggæp, уæззау тохтæм цæугæйæ,
Hæ фыдæлтæ цы 'взагыл хордтой ард,
Цы 'взагыл хъусын Терчы ирд уылæнтæм,
Кæй фæрцы ис нæ хорз æгъдæуттæн цард,
Цы 'взагыл кодта хъарджытæ ныййарæг,
Йæ дарæгæй йæм сау гæххæтт куы 'рцыд,
Цы 'взагыл дзурæм: "Фесгуыхт та ирон лæг!" –
Зæгъут-ма, уый куыд бамыр уыдзæн, куыд?!

Редакцийы кусджытё

Хетагкаты Оксана
сӕйраг редактор
Гусалты Барис
прозӕйы хайад
Касаты Батрадз
поэзийы хайад
Тъехты Тамерлан
критикӕйӕ хайад
Джусойты Нина
шеф-редактор
Багаты Марат
версткӕ
Previous
Next

ÆВЗАДЖЫ ТЫХХÆЙ:

"Кæд райсом фесæфдзæнис ме `взаг,
Уæд абон æз мæлæтмæ дæн цæттæ."

"Мах абон цы ирон æвзагæй дзурæм, уый Елхотæй дæлæмæ нæ, фæлæ уырдыгæй уæлæмæ нæ хъæуы."

Хъуыды кæнæн ис æрмæстдæр иу æвзагыл. Цалдæр æвзагæй талф-тулфæй куы дзурай, уæд дын сæ иу дæр хъуыды кæныны хотых не суыдзæн. Кусынæн дын гарз куы нæ уа, уæд куыст дæр нæй. Цалдæр æвзагыл хъуыды кæныныл куы архайай, уæд æппындæр хъуыды кæнын хъом нал уыдзынæ.

Мыдыбындз йæхи мыдыл куы атигъ кæна, раст уыйау уайы дæхи дæ мадæлон æвзагыл æнæрвæссонæй æвдисын дæр.

13-ём скъолайы сфёлдыстадон къорд "ТАЛАТЁ"

Закрыть меню